Taal VO/MBO
Prominente plek voor lezen
De leesvaardigheidstrajecten van Expertis zijn gericht op ondersteuning van de leerkrachten. Als zij de didactiek van begrijpend lezen onder de knie hebben en toepassen, gaan leerlingen op termijn beter lezen. Dat bleek in Utrecht. Hoe is de stand van zaken in Twente, vooral Delden, waar deze trajecten ook zijn gestart? Een tussenopname.
Lector Kees Vernooy van Hogeschool Edith Stein is expert in de didactiek van het begrijpend lezen. In Utrecht loopt onder zijn leiding en die van Dortie Mijs, adviseur bij Expertis, een project op enkele vmbo-scholen. Na een jaar waren de resultaten van de leerlingen aantoonbaar verbeterd. Eenzelfde, nog groter effect was eerder al te zien in het primair onderwijs in Enschede. Expertis/TSE biedt sinds vorig jaar vergelijkbare trajecten aan voor vmbo- (en havo/vwo-) scholen in Twente. En ook van buiten Twente komen vragen om ondersteuning binnen.
Scholengemeenschap Twickel Delden
Op de Scholengemeenschap Twickel in Delden ontwikkelt een groepje docenten zich momenteel in het toepassen van de methodiek van Vernooy. Met ondersteuning van Expertis-adviseurs Jonneke Adolfsen en Marianne Espeldoorn hopen zij resultaten te boeken die vergelijkbaar zijn met de Utrechtse. In september hebben de leerlingen van de deelnemende klassen een nulmeting afgelegd; aan het eind van het schooljaar worden ze opnieuw getoetst, zodat zichtbaar wordt of er vooruitgang is en zo ja, hoeveel. Dit is een belangrijk onderdeel van de aanpak, in het kader van de landelijke inzet van OCW: opbrengstgericht werken met de nadruk op de basisvaardigheden taal en rekenen.
Ondersteuning docenten
Onderzoek laat zien dat de docent een van de belangrijkste factoren is in het succesvol leren van leerlingen. Daarom richt de ondersteuning zich op de docent. De adviseurs laten de docenten kennis nemen van wat werkt (evidence based). Zo introduceerden ze Nieuwsbegrip en dan met name de didactiek die daarbij hoort. Ze observeren lessen, en docenten observeren elkaar (ook met gebruikmaking van video-interactiebegeleiding). De geobserveerde lessen worden nabesproken. De adviseurs oefenen daadwerkelijk onderdelen van de didactiek met de docenten, en er is een blok intervisie opgenomen.
Prominente plek
Lesbezoek door de adviseurs laat zien dat de docenten zich de didactische methodiek steeds beter eigen maken en steeds beter in staat zijn te reflecteren op wat ze doen en op wat daarin goed gaat. Lezen heeft in de klassen waar het project draait een prominente plek gekregen: vaak twee keer per week, maar tenminste één volledige les zijn leerlingen intensief bezig met begrijpend lezen. Ze lezen actuele teksten over onderwerpen die ze bijvoorbeeld op het jeugdjournaal zien en die aansluiten bij hun interesses. Vaak is er ook een bijzondere verwerkingsopdracht bij, en didactisch staan er altijd enkele leesstrategieën centraal.
Het lukt om wekelijks de benodigde tijd voor het lezen te reserveren, maar lastig is het wel. Twickel denkt na over de beste manier om dit in de toekomst veilig te stellen. Het gaat immers niet specifiek om lessen Nederlands: begrijpend lezen is een essentiële vaardigheid, waarvan het beheersingsniveau invloed heeft op de kwaliteit van de prestaties bij alle vakken. Trainen en ‘kilometers maken’ is daarbij een basisvoorwaarde.
Doorlopende leerlijn
Inmiddels zijn gesprekken gaande met een school in Zwolle, die ondersteuning vraagt voor de didactiek van begrijpend lezen. Dit project zal nog een stapje verder gaan: de doorlopende leerlijn van basis- naar voortgezet onderwijs is onderdeel van de aanpak. Een goede combinatie van het leren van elkaars ervaringen. Op deze wijze worden de resultaten uit het traject in het basisonderwijs (Enschede) en de resultaten van het vmbo (Delden en Utrecht) mooi met elkaar verbonden.