okt

5

Vanaf 2005 krijgt taal/lezen in Nederland de nodige aandacht, o.a. vanwege teruglopende resultaten. De afgelopen maanden zijn er ineens geluiden te horen dat het misschien op dat gebied wel wat minder zou kunnen. Hetzelfde geldt overigens voor de aandacht voor rekenen/wiskunde. Enkele hoogleraren lieten ons dat in ieder geval – al of niet vanuit een hoge ivoren toren - weten. Andere vakken en aandachtsgebieden als creativiteit en kritisch denken zouden de dupe worden van een dergelijke verschraling van het curriculum. Bovendien zouden veel taal-/leesactiviteiten alleen maar met zich meebrengen dat er in scholen een ‘toetscultuur’ ontstaat, omdat de inspectie aan goede toetsresultaten veel waarde toekent. Kortom: enkele maanden geleden viel dan ook in de Volkskrant te lezen: Nadruk op kernvakken schaadt het kind.

Dit vond ik een gevaarlijke uitspraak en zeker niet in het belang van kind en samenleving. Een dergelijke opvatting heeft ook te maken met hokjesdenken m.b.t. de vakken en aandachtsgebieden in het onderwijs. Een soort denken in de trant van: elk vak en aandachtsgebied doet er evenveel toe in het onderwijs en de nadruk op basisvaardigheden leidt tot een verschraling van het curriculum. Bij dergelijke uitspraken wordt vergeten dat in Nederland een kwart tot een derde van de kinderen problemen met de leesvaardigheid heeft en dat onze samenleving ongeveer 1,5 miljoen zogenaamde functioneel analfabeten kent.  Bij de functioneel analfabeten gaat het om jeugdigen en volwassenen die zich met hun lage leesniveau niet in de huidige samenleving kunnen redden en ook niet toegerust zijn voor levenslang leren. 

 

Dit is heel zorgelijk omdat deze groepen het risico lopen aan de zijkant van de samenleving te gaan functioneren. Dat is een onwenselijke situatie, zowel voor de betreffende personen als de samenleving. Onwillekeurig zou iemand kunnen zeggen: maar ze kunnen zich toch redden met wat ze bij de andere vakken hebben geleerd, bijvoorbeeld bij de kennisgebieden? Over taal/lezen wil ik opmerken dat dit gebied een doorwerkende factor naar andere vakken heeft; slecht zijn in lezen heeft negatieve effecten voor alle vakken waarbij teksten aan de orde zijn.  Het is daarom van belang een goede kijk te hebben op de positie van taal/lezen in de school.

 

Het is namelijk ook een onderzoeksgegeven dat scholen die zwak zijn in taal/lezen (zie o.a. de rapporten van de Inspectie van onderwijs) doorgaans zwak presterende scholen zijn. Een ander onderzoeksgegeven is, dat scholen met veel kinderen uit zogenaamde taalarme milieus juist meer tijd aan taal/lezen zouden moeten besteden. Dit vanwege de genoemde doorwerking van taal/lezen op de overige schoolvakken. Besteedt een school evenveel tijd aan taal/lezen als een school met vooral kinderen uit taalrijke milieus, dan doet ze deze kinderen tekort. Er wordt dan niet goed omgegaan met de verschillen die tussen kinderen bestaan en daardoor worden deze kinderen gedupeerd.

Het is positief dat het Sociaal en Cultureel Planbureau (september 2011) in ‘De basis meester’ stelt, dat het zonder basisvaardigheden lastig is om goed te kunnen functioneren in zowel het onderwijs als in de huidige samenleving. Nog positiever is dat het rapport toont dat alle actoren in het basis- en voortgezet onderwijs het nut van meer aandacht voor het onderwijs in taal en rekenen ondersteunen.

Kees Vernooy